Русский БелорусскийАнглийскийНемецкийЛитовскийПольскийУкраинский

Государственное учреждение культуры

Ивьевская районная
Библиотека

Адрес: 231337, Республика Беларусь,
Гродненская обл., г. Ивье, ул. 1 Мая, 4

Режим работы

Телефон: + 375 (1595) 69912
+ 375 (1595) 69913

E-mail: info@ivie-lib.by

Menu
Close
Skip to content

Іўеўская мячэць

Мячэць была пабудавана ў Іўі ў 1882 годзе пры дапамозе тагачаснай уладальніцы мястэчка Эльвіры Замойскай. Графіня Замойская ахвяравала татарам лес для будаўніцтва мячэці, каб адзначыць іх заслугі, як выдатных гарбароў.

Мячэць у Іўі, малюнак ХІХ ст.

Мячэць была ўзведзена са значнымі адхіленнямі ад праекта. На малюнку, зробленым у XIX стагоддзі з натуры, адсутнічае шалёўка, сцены сцягнуты лісіцамі, з боку ўваходу – прыруб з двухсхільнай страхой, за якім прыбудова да сцяны, на палову вышыні галерэі. Іншы малюнак вокнаў, замест бляхі – гонта. Замест “узорнай” архітэктуры – традыцыйныя прыёмы народнага цяслярства. Мячэць абнесена жэрдкавай агароджай.

Мабыць, некаторы час мячэць стаяла без мінарэта, бо, па паведамленні С.Крычынскага, мінарэт і галерэя былі пабудаваны на грошы эмігрыраваўшых у Амерыку татар (пасля 1922 года).

Мячэць час ад часу рамантуюць. Падчас аднаго з рамонтаў (у 1974 годзе) гонта была заменена бляхай, галерэя цалкам зашыта, сцены атынкаваны, пашыраны прыруб.

Гэтая мячэць у Беларусі была адзінай дзеючай у савецкі час. За ўвесь час існавання яна ніколі не была разбурана, нават у гадзіны ліхалеццяў. 

Так, засталася яна некранутай пажарам у чэрвені 1935 года, у выніку якога было спалена некалькі хат і гумнаў вакол мячэці. 7 ліпеня 1944 года, калі савецкія войскі вызвалялі Іўе ад нямецка-фашысцкай акупацыі, з-за недалёту 45-міліметровай гарматы застаўся незакранутым мінарэт мячэці.

Унутраная прастора мячэці падзелена на 2 часткі: мужчынскую і жаночую.

Міхраб (зрубная ніша ці алтар у сцяне, звернутай да Меккі) аздоблены разьбянымі ліштвамі. У сярэдзіне міхраба – акенца з ліштвамі, над ім у рамках змешчаны тэксты з сур Карана. На падлозе – шырокі дыван з сукна, на ім – яшчэ адзін невялікі дыван, а зверху – трэці з каляровай выявай мячэці Сулеймана ў Стамбуле. У час набажэнства на ім тварам да нішы сядзіць мула. Злева ад міхраба замацавана на сцяне палічка для Карана, занатаваная зялёным палатном. Вакол міхраба размешчаны мугіры з элементамі ісламскай сімволікі. Справа ад міхраба  знаходзіцца ўзвышэнне з чатырма прыступкамі, засланымі суконнай дарожкай. На кожнай з іх мула павучае намазу: чытае адпаведную малітву, і наперадзе балдахіна на разьбяных слупах чытае словы з Карана. На задняй сцяне знаходзіцца мумібір ў раме – малюнак арабскіх сімвалаў. Ніжэй – дыван з выявай мячэці Касім-Бел у Каіры. Справа ад мумібіра на сцяне таксама размешчаны розныя мугіры. На сумежнай сцяне, у раме, змешчаны вышытыя на залатой тканіне срэбнай ніццю куфічныя прэмёны ў серабрыста-залатой вокладцы.

Каля ўвахода на сцяне вісіць дыван з выявай мячэці з двума купаламі і трыма мінарэтамі. Побач – тэкстамент, спадчынны акт Шабановіча Бекіра Якаўлевіча, які на карысць мячэці падараваў лугавыя ўгоддзі. Тут, ў мужчынскай палавіне, змешчана і мемарыяльная мармуровая дошка ў гонар Эльвіры Замойскай, на сродкі якой была пабудавана мячэць.

Жаночая палавіна значна меншая па памерах за мужчынскую. У сцяне, што падзяляе абедзве часткі мячэці, зроблена шырокае акно, каб жанчыны маглі чуць, што гаворыць мула і далучацца да набажэнства, якое праходзіць у мужчынскай частцы.

У жаночай частцы мячэці, злева ад увахода, зроблены дзверы, якія вядуць у мужчынскую палавіну.

На сценах у рамах пад шклом – тэксты з сур Карана, вышытыя парчовай ніццю з каляровымі абкладкамі. Таксама ёсць мугіры з атрыбутамі і сцягамі ісламу, дыван з выявай мячэці Касім-Бел. У памяшканні для жанчын зроблена слупавая галерэя.

Над дзвярамі ў мячэці размяшчаюцца ў рамцы пад шклом словы на арабскай мове: “Няма бога акрамя Алаха і Мухамед прарок яго”.

Іўеўская мячэць шырока вядома не толькі сярод мусульман Беларусі, але і далёка за яе межамі. Яе наведвалі прадстаўнікі ісламу з іншых краін. У якасці падарунка яны пакінулі некалькі ваўняных дываноў з выявамі мячэцяў. Прыязджаў сюды ў 1986 годзе і муфцій мусульманскага праўлення еўрапейскай часткі СССР і Сібіры Талгад-Гудж-Эддзін. Ён падараваў мячэці  адно з апошніх выданняў Карана.

      

 Бібліяграфія:

  1. Александровіч, Р. Іўе – сталіца беларускіх татараў / Р. Александровіч // Краязнаўчая газета. — 2016. — № 17. — С. 6.

  2. Архітэктура Беларусі: энцыклапедычны даведнік / рэдкал.: А. А. Воінаў [і інш.]. — Мінск: Беларуская Энцыклапедыя імя Петруся Броўкі, 1993. — С. 229.

  3. Богданович, М. Добрые дела объединяют людей / М. Богданович // Iўеўскi край. — 2014. — 17 мая. — C. 6. 

  4. Грыбаў, М. Мячэць у Іўі / М. Грыбаў // Іўеўскі край. — 2002. — 25 мая. — С. 3

  5. Гулидова, В. Ивьевские татары / В. Гулидова // Іўеўскі край. — 2016. — 27 лютага. — № 15. — С. 4—5.

  6. Гулидова, В. Это наша с тобою земля: праект газеты “Іўеўскі край – “Ивьевщина туристическая” / В. Гулидова // Іўеўскі край. — 2017. — 25 лістапада. — № 90. — С. 5.

  7. Збор помнікаў гісторыі і культуры Беларусі. Гродзенская вобласць / рэд. кал. С. В. Марцэлеў і інш. — Мінск: Беларуская Савецкая Энцыклапедыя імя Петруся Броўкі, 1986. — С. 198.
  8. Ивье: юный город с древней историей: туризм без чемодана // Гродзенская праўда. — 2017. — 31 мая. — № 43. — С. 8—9.

  9. Ивьевская мечеть, памятник деревянного зодчества в г.п. Ивье // Туристическая энциклопедия Беларуси / редкол.: Г.П.Пашков и др.; под общ. ред. И.И.Пирожника. — Минск: Белорусская Энциклопедия, 2007. — С. 225—227.

  10. Ивьевская мечеть // Регионы Беларуси: энциклопедия. В 7 т. Т. 4. Гродненская область. В 2 кн. Кн. 1 / ред. кол.: В. В. Андриевич (гл. ред). — Минск: Беларус. энцыкл. імя П. Броўкі, 2014. — С. 371.

  11. Ивьевское Понеманье: Гродненская область // Туристическая мозаика Беларуси / А. И. Локотко. — Минск: Беларуская навука, 2011. — 640 с.: ил. — С. 396.

  12. Іўе: гісторыя, падзеі, людзі. — Гродна: Гродзенская друкарня, 2012. — 48 с.

  13. Іўе – сталіца беларускіх татараў // Краязнаўчая газета. — 2016. — № 16 (красавік). — С. 5.

  14. Іўеўскія татары: гістарычны лёс народа і культуры / пад рэд. А. К. Гацэвіча // Іўеўская зямля — сузор’е народаў, рэлігій і культур : матэрыялы рэгіянальнай навукова-практычнай канферэнцыі (г. Іўе, 15 чэрвеня 2012). — Гродна: ЮрСа Прынт, 2013. — С. 18—22.

  15. Ліхадзедаў, У. А. Іўе. Татарская мячэць. 1916 / У. А. Ліхадзедаў // 17 верасня. Дзень народнага адзінства. — Мінск : Звязда, 2021. — С. 265.

  16. Локотко, А. Мечети Беларуси / А.Локотко // Беларусь і цюрска-ісламскі свет: з нагоды 615-годдзя ўзнікнення татарска-мусульманскай супольні на землях ВКЛ. — Мінск: Беларуская навука. — 2015. — С. 86—101.

  17. Михайлова, И. Побывав здесь однажды, хочется возвращаться вновь / Ирина Михайлова // Іўеўскі край. — 2021. — 17 ліпеня (№ 52). — С. 5.
  18. Мячэць у Іўі // Лакотка, А.І. Бераг вандраванняў, ці Адкуль у Беларусі мячэці. — Мінск: Навука і тэхніка, 1994. — С. 56—60.

  19. Мячэць у Іўі // Памяць: гістарычны дакумент хроніка Іўеўскага раёна. — Мінск: Белта, 2012. — С. 383—386.

  20. Помнікі дойлідства татар-мусульман у архітэктурнай спадчыне Беларусі / А. І. Лакотка // З гісторыі вякоў і пакаленняў Іўеўскага краю: матэрыялы навукова-практычнай краязнаўчай канферэнцыі. — Гродна: Гр ДУ, 1999. — 256 с.

  21. Рафаловіч, А. Культ-пра-Свет. Татарская слабада ў Іўі / Аляксандр Рафаловіч // Бярозка. — 2017 — № 2. — С. 25—27.
  22. Татары // Іве — Юрацішкі. — Мінск: А. М. Вараксін, 2010. — С. 46—48.

  23. Татары на Беларусі // Памяць: гісторыка-дакументальная хроніка Іўеўскага раёна. — Мінск : Белта, 2012. — С. 46—48.

  24. Шымко, А. Мір і згода — назаўжды: Іўе шматканфесіянальнае / А. Шымко // Іўеўскі край. — 2017. — 1 ліпеня. — № 40. — С. 3.

  25. Энцыклапедыя гісторыі Беларусі: у 6 т. Т. 3. / Беларуская Энцыклапедыя; Б. І. Сачанка (гал. рэд.) і інш. — Мінск: БелЭн, 1994. — С. 510—511.

Іўеўская мячэць

ГУК “Ивьевская районная библиотека”

Адрес: 231337, Республика Беларусь,

Гродненская обл., г. Ивье, 

ул. 1 Мая, 4

Телефон: + 375 (1595) 69912
+ 375 (1595) 69913

E-mail: info@ivie-lib.by

При использовании материалов
сайта гиперссылка на источник обязательна